Stevie Wonder chromatische mondharmonica: techniek en sound

Stevie Wonder en de mondharmonica: het is een combinatie die net zo iconisch is als een gitaarsolo van Jimi Hendrix of een drumfill van John Bonham. Als je die eerste noten uit 'I Was Made To Love Her' of 'Higher Ground' hoort, weet je direct wie het is.

Maar wat maakt die sound eigenlijk zo uniek? Het zit 'm niet alleen in het instrument, maar vooral in de manier waarop Stevie ermee omgaat.

In dit artikel duiken we diep in de techniek en de sound van de Stevie Wonder chromatische mondharmonica. Pak je harmonica erbij of leun achterover, want we gaan aan de slag.

De magie van de chromatische mondharmonica

Voordat we de techniek induiken, even snel het verschil. De meeste mensen kennen de diatonische mondharmonica, die met tien gaten.

Die is vooral populair in blues en rock. De chromatische mondharmonica ziet er iets anders uit en heeft een extra knop aan de zijkant. Die knop is je geheime wapen.

Door de knop in te drukken, verander je de toonhoogte van elke holte met een halve toon.

Hiermee speel je dus alle noten van de toonladder, net als op een piano. Dat maakt de chromatische harmonica ideaal voor jazz, klassiek en de soulvolle klanken van Stevie Wonder. Stevie gebruikt meestal een chromatische harmonica in de toonsoort C. Waarom?

Omdat die het meest veelzijdig is. Met een C-harmonica en de knop kun je in bijna elke toonsoort spelen zonder van instrument te wisselen.

Denk aan merken zoals Hohner of Suzuki; Stevie heeft door de jaren heen verschillende modellen bespeeld, maar het basisprincipe blijft hetzelfde.

De klankkamer is vaak wat smaller en scherper dan die van een diatonische, wat bijdraagt aan die kenmerkende, heldere 'cutting through the mix' sound.

Stevie’s handtekening: tongblocken en articulatie

De techniek van Stevie Wonder is legendarisch. Het begint allemaal met de manier waarop hij zijn mond vormt.

Veel beginners spelen met hun lippen om de gaten te bedekken, maar Stevie gebruikt de tongblocking-techniek. Hierbij bedek je met je tong een of meerdere gaten terwijl je ademt. Je tong raakt de harmonica aan, meestal achter de derde of vierde rij gaten.

Waarom tongblocken?

Deze techniek geeft je veel controle. Je kunt noten isoleren, snelle passages spelen en tegelijkertijd een ritmische 'chop' creëren door je tong snel af te wisselen.

Het geeft die typische percussieve 'pop' die je hoort in nummers als 'Sir Duke'. Het is niet alleen ademen; het is een ritmische beweging. Je tong is net zo belangrijk als je longen. Daarnaast is er de articulatie. Stevie articuleert scherp.

Elke noot heeft een duidelijke start en einde. Dat bereik je door je ademstroom onder controle te houden en je tong te gebruiken om de noten te 'uitspreken'.

Probeer dit eens: speel een enkele noot en beweeg je tong heen en weer over de opening. Je merkt dat de noot een ritmisch 'da-da-da' geluid maakt. Dat is de basis van de articulatie die Stevie zo kenmerkt.

Ademhaling: de motor achter de sound

Zonder goede ademhaling kom je er niet. Stevie Wonder speelt niet alleen met zijn mond, maar met zijn hele lichaam.

Zijn ademhaling is gecontroleerd en krachtig. Je ademt niet alleen uit; je gebruikt ook je inademing (de 'draw notes'). Bij chromatische harmonica is de luchtstroom constant.

Je bouwt een soort perslucht op, zowel bij het blazen als bij het zuigen.

Probeer dit eens: speel een lange noot en probeer de druk constant te houden. Geen pieken of dalen. Bij Stevie klinkt elke noot alsof hij er met overtuiging staat.

Dat komt door die constante druk. Gebruik je middenrif (je buikspieren) om de lucht te duwen, niet je keel.

Je keel moet ontspannen blijven. Als je keel strak trekt, wordt de sound schel en onaangenaam.

De sound: warmte en helderheid

De sound van Stevie Wonder is een mix van warmte en helderheid. Het klinkt banaal, maar de microfoonkeuze en de versterking spelen een enorme rol. Stevie gebruikt vaak een zogenaamde 'bullet mic', zoals de Astatic JT-30.

Deze microfoon heeft een zeer warme, hoge output en compressie die de klank van de harmonica dikker maakt.

De combinatie van de chromatische harmonica en deze microfoon zorgt voor die kenmerkende 'honky' toon die door de mix snijdt. Wil je de Charlie Musselwhite mondharmonica sound benaderen?

Dan speelt de akoestiek van de harmonica zelf ook een grote rol. Een chromatische harmonica van metaal heeft een heldere klank, maar door de luchtstroom en de ruimte in je mond (resonantie) kun je de klank kleuren. Stevie tilt de harmonica vaak iets verder uit zijn mond, waardoor de klank meer ruimte krijgt en minder 'dicht' klinkt. Het is die subtiele beweging die de sound levendig houdt.

De rol van de knop: techniek en timing

De knop op de chromatische harmonica is essentieel voor de melodie. Wie droomt van Toots Thielemans zijn chromatisch meesterschap, ziet bij Stevie Wonder nooit een aarzeling.

De knop gaat in en uit op het exacte moment. Het is een mechaniek dat net zo soepel moet lopen als je vingers op een piano. Een veelgemaakte fout is het te laat indrukken van de knop, waardoor er onbedoelde glissando’s ontstaan. Bij Stevie is elke noot zuiver.

Je traint dit door langzaam te oefenen. Speel een eenvoudige toonladder en druk de knop in op het juiste moment.

Luister of de overgang vloeiend is. Het doel is dat je de knopbeweging niet hoort, alleen de noot.

Stevie gebruikt de knop ook voor dynamiek; soms drukt hij hem half in of laat hem pulseren voor een vibrato-effect, maar dat is een geavanceerde techniek.

Oefenen zoals Stevie

Stevie Wonder oefent niet alleen techniek, maar ook gevoel. Hij speelt vaak mee met opnames van jazzgiganten als Charlie Parker en Miles Davis.

Die muziek zit vol complexe noten en ritmes, wat perfect past bij de chromatische harmonica. Prook jezelf uitgedaagd: speel niet alleen de noten, maar probeer de articulatie en het gevoel van de originele artiest over te nemen. Een goede oefening is het spelen van 'I Was Made To Love Her'.

De riff in het intro is een perfect voorbeeld van tongblocken en ritmische articulatie.

Speel het eerst langzaam, let op elke noot en de ademhaling. Als het langzaam lukt, haal je het tempo er langzaam in. Gebruik een metronoom; Stevie’s timing is feilloos, en dat begint bij een strakke ritme-oefening.

Instrumentkeuze: Hohner en meer

Hoewel Stevie Wonder verschillende merken heeft gebruikt, is de Hohner Chromatica een vaste waarde in zijn collectie. Deze harmonica staat bekend om zijn rijke, volle klank en soepele mechaniek.

Andere merken zoals Suzuki en Tombo (Lee Oskar) worden ook veel gebruikt in de industrie, maar de Hohner heeft die klassieke soul-sound die Stevie zo typeert. Als beginner hoef je niet meteen de duurste harmonica te kopen. Een standaard chromatische harmonica van 16 gaten (de meest gangbare maat) volstaat.

Let wel op de kwaliteit van de rietjes; goedkopere modellen kunnen snel ontregelen.

Investeer in een instrument dat stabiel is, zodat je je kunt concentreren op je techniek.

Conclusie: de sleutel is oefenen en luisteren

De techniek en sound van Stevie Wonder op de chromatische mondharmonica zijn een combinatie van precisie, ademcontrole en gevoel.

Het begint met tongblocken, een constante luchtstroom en het juiste gebruik van de knop. De sound wordt versterkt door microfoonkeuze en de manier waarop je de harmonica in je mond houdt. Er is geen magische formule, maar door bewust te oefenen en veel te luisteren naar de Bob Dylan mondharmonica stijl, kom je een heel eind.

Dus pak je harmonica, zet 'Higher Ground' op en probeer die ritmische 'pop' te vinden. Het is een reis, maar elke noot die je speelt, brengt je dichter bij die iconische Stevie Wonder-sound.